GWP Nedir? Sera Gazlarının Küresel Isınma Potansiyeli Rehberi

Küresel ısınma, günümüzün en kritik çevresel sorunlarından biridir ve temel nedeni atmosferde biriken sera gazlarıdır. Sera gazlarının iklim üzerindeki etkilerini karşılaştırmak için kullanılan en önemli metrik Küresel Isınma Potansiyeli (GWP - Global Warming Potential) olarak bilinir.

GWP Nedir?

GWP, belirli bir süre boyunca (genellikle 100 yıl) bir sera gazının atmosferde ne kadar ısınmaya neden olacağını ölçen bir metriktir. CO₂'nin GWP değeri 1 olarak kabul edilir ve diğer gazlar bu referansa göre karşılaştırılır.

Örneğin metanın (CH₄) 100 yıllık GWP değeri 28 olması, aynı miktarda metanın CO₂'ye kıyasla 28 kat daha fazla ısınmaya neden olduğu anlamına gelir.

Güncel GWP Değerleri (IPCC AR6 ve DEFRA 2024)

Aşağıdaki tablo, en yaygın sera gazlarının güncel GWP değerlerini göstermektedir:

Karbondioksit (CO₂): GWP = 1 (referans gaz)
Metan (CH₄): GWP = 28 (AR5) / 27.9 (AR6) - Fosil kaynaklı metan için 29.8
Diazot Monoksit (N₂O): GWP = 265 (AR5) / 273 (AR6)
HFC-134a: GWP = 1,300
SF₆ (Kükürt Hekzaflorür): GWP = 23,500
NF₃ (Azot Triflorür): GWP = 16,100
CFC-12: GWP = 10,200

DEFRA (UK Department for Environment, Food & Rural Affairs) her yıl bu değerleri güncelleyerek emisyon faktörleri rehberi yayınlar. 2024 DEFRA verileri IPCC AR6 değerlerini baz almaktadır.

GWP Hesaplama Formülü

Bir gazın CO₂ eşdeğeri şu formülle hesaplanır:

CO₂e = Gaz Miktarı (ton) × GWP Değeri

Örnek: 10 ton metan emisyonu = 10 × 28 = 280 ton CO₂e

GWP Zaman Dilimleri

GWP değerleri farklı zaman dilimlerinde hesaplanır:

GWP-20 (20 yıl): Kısa vadeli etkileri gösterir. Metan için GWP-20 = 81
GWP-100 (100 yıl): En yaygın kullanılan standart. Metan için GWP-100 = 28
GWP-500 (500 yıl): Uzun vadeli etkileri gösterir.

Politika yapıcılar genellikle GWP-100 değerini kullanır. Ancak metan gibi kısa ömürlü gazlar için GWP-20 daha anlamlı olabilir.

IPCC AR5 ve AR6 Karşılaştırması

AR6 raporu (2021) bazı önemli güncellemeler getirdi:

Metan: AR5'te 28, AR6'da fosil kaynaklı metan için 29.8 olarak güncellendi
N₂O: AR5'te 265, AR6'da 273 olarak revize edildi
Yeni gazlar: AR6'da daha fazla florlu gaz için GWP değerleri eklendi

GWP ve CBAM İlişkisi

Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM/SKDM) kapsamında, ithal edilen ürünlerin gömülü emisyonları GWP değerleri kullanılarak CO₂ eşdeğerine çevrilir. Bu hesaplama:

Çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, hidrojen ve elektrik sektörlerini kapsar
AB ETS fiyatına göre karbon maliyeti belirlenir
2026'dan itibaren tam uygulama başlanmıştır.

Türkiye için GWP'nin Önemi

Türkiye, AB ile ticaret ilişkileri nedeniyle GWP hesaplamalarına uyum sağlamak zorundadır. Özellikle:

İhracatçı firmalar SKDM raporlaması için GWP değerlerini kullanmalıdır
Kurumsal karbon ayak izi hesaplamalarında GWP-100 standart olarak kabul edilir
Ulusal emisyon envanterleri IPCC rehberlerine göre hazırlanır

Sektörel GWP Uygulamaları

Enerji Sektörü: Doğalgaz kaçakları (metan) yüksek GWP nedeniyle kritik öneme sahiptir
Tarım: N₂O emisyonları gübre kullanımından kaynaklanır (GWP = 273)
Soğutma: HFC gazları yüksek GWP'ye sahiptir, alternatifler araştırılmaktadır
Atık Yönetimi: Çöp gazındaki metan emisyonları önemli bir kaynaktır

Sonuç

GWP, sera gazlarının iklim etkilerini karşılaştırmak için vazgeçilmez bir araçtır. IPCC AR6 ve DEFRA güncel değerleri, karbon ayak izi hesaplamalarının ve SKDM raporlamasının temelini oluşturur. Türkiye'deki şirketlerin rekabetçi kalabilmesi için GWP hesaplamalarını doğru uygulaması kritik öneme sahiptir.

Kurumsal karbon ayak izi hesaplama ve GWP bazlı emisyon raporlaması için uzman ekibimizle iletişime geçin.